Vợ hoặc chồng tự ý bỏ nhà đi có ảnh hưởng đến quyền nuôi con khi ly hôn không?

Trong thực tế hôn nhân, do mâu thuẫn hoặc các vấn đề khác mà có nhiều trường hợp vợ hoặc chồng bỏ nhà đi thời gian dài mà không liên lạc với gia đình hoặc dấu thông tin không cho gia đình biết. Khi ly hôn lại quay về giành quyền nuôi con, vậy Vợ hoặc chồng tự ý bỏ nhà đi có ảnh hưởng đến quyền nuôi con khi ly hôn không? Bài viết dưới đây sẽ tư vấn về vấn đề này, xin mời các bạn đọc tham khảo.

1. Vợ hoặc chồng tự ý bỏ nhà đi có đồng nghĩa với việc mất quyền nuôi con?

Nhiều người cho rằng người tự ý bỏ nhà đi là người có lỗi trong hôn nhân, vì vậy khi ly hôn chắc chắn sẽ không được trực tiếp nuôi con. Trên thực tế, cách hiểu này chưa hoàn toàn chính xác.

Việc rời khỏi nhà có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Có người bỏ đi vì mâu thuẫn vợ chồng kéo dài, có người muốn tránh những cuộc cãi vã trước mặt con, trong khi cũng có trường hợp một bên rời khỏi nhà để bảo đảm an toàn cho bản thân và con do thường xuyên bị đe dọa hoặc có hành vi bạo lực gia đình.

Ngược lại, cũng có trường hợp một người tự ý rời khỏi nhà trong thời gian dài, không quan tâm đến con, không chăm sóc, không liên lạc và cũng không thực hiện trách nhiệm về mặt tài chính. Khi đó, hành vi bỏ nhà không chỉ đơn thuần là vấn đề giữa vợ và chồng mà có thể phản ánh mức độ thực hiện trách nhiệm của người đó đối với con.

Do đó, khi giải quyết vấn đề quyền nuôi con khi ly hôn, việc một người bỏ nhà đi có thể được xem xét như một tình tiết liên quan đến quá trình chăm sóc, nuôi dưỡng con, nhưng không phải là căn cứ duy nhất để quyết định ai sẽ được trực tiếp nuôi con.

Điều quan trọng là phải làm rõ: Người đó rời khỏi nhà trong hoàn cảnh nào? Sau khi rời đi có tiếp tục chăm sóc, chu cấp và quan tâm đến con hay không? Người đó có điều kiện bảo đảm cho con một môi trường sống ổn định hay không?

2. Không phải cứ sống chung với con là chắc chắn được quyền nuôi con

Trong nhiều gia đình, khi một người rời khỏi nhà, người còn lại sẽ là người trực tiếp chăm sóc con trong thời gian hai vợ chồng sống ly thân. Điều này có thể trở thành một yếu tố có lợi khi xảy ra tranh chấp, bởi người đang trực tiếp chăm sóc có thể chứng minh được sự gắn bó và quá trình nuôi dưỡng con trên thực tế.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa rằng người đang sống chung với con đương nhiên sẽ được giao quyền nuôi con.

Chẳng hạn, người mẹ rời khỏi nhà do mâu thuẫn nghiêm trọng với chồng nhưng vẫn thường xuyên đưa đón con, chăm sóc con, chu cấp tiền sinh hoạt và duy trì sự quan tâm đối với con. Trong trường hợp này, việc không sống cùng nhà với con trong một khoảng thời gian chưa đủ để kết luận rằng người mẹ không có trách nhiệm hoặc không đủ điều kiện nuôi dưỡng con.

Ngược lại, nếu một người vẫn sống chung nhà nhưng thường xuyên bỏ mặc con, không quan tâm đến việc học tập, sức khỏe và đời sống tinh thần của con thì việc có mặt tại nhà cũng không đồng nghĩa với việc người đó thực hiện tốt trách nhiệm của cha hoặc mẹ.

Vì vậy, khi xem xét quyền nuôi con khi ly hôn, vấn đề không chỉ nằm ở việc ai đang ở cùng con mà còn nằm ở việc ai thực sự có khả năng và điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng và bảo đảm sự phát triển tốt hơn cho con trong tương lai.

3. Pháp luật quy định như thế nào về quyền nuôi con khi ly hôn?

Theo Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 sửa đổi bổ sung 2015 (Luật HNGĐ), quy định về quyền nuôi con như sau:

1. Sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình theo quy định của Luật này, Bộ luật Dân sự và các luật khác có liên quan.

2. Vợ, chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ, quyền của mỗi bên sau khi ly hôn đối với con; trường hợp không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con; nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con.

3. Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.

Như vậy, pháp luật không quy định rằng người “bỏ nhà đi” sẽ đương nhiên mất quyền trực tiếp nuôi con. Khi giải quyết quyền nuôi con khi ly hôn, Tòa án sẽ đánh giá tổng thể các điều kiện thực tế của cha và mẹ để xác định phương án phù hợp nhất với lợi ích của người con.

3.1. Những yếu tố nào có thể ảnh hưởng đến việc giành quyền nuôi con?

Trên thực tế, tranh chấp quyền nuôi con thường không thể được giải quyết chỉ bằng cách xác định ai có lỗi nhiều hơn trong cuộc hôn nhân. Tòa án thường cần xem xét nhiều yếu tố liên quan đến điều kiện sống hiện tại và tương lai của người con.

– Điều kiện về tài chính là một trong những yếu tố được xem xét khi quyết định người trực tiếp nuôi con. Cha hoặc mẹ cần có khả năng đáp ứng các nhu cầu cơ bản của con như ăn ở, học tập và chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, người có thu nhập cao hơn chưa chắc sẽ được giao quyền nuôi con, bởi Tòa án còn xem xét nhiều yếu tố khác để bảo đảm quyền lợi tốt nhất cho con.

– Thời gian chăm sóc con cũng là yếu tố quan trọng. Người có thu nhập tốt nhưng thường xuyên bận rộn, không có thời gian chăm sóc con có thể gặp bất lợi so với người có điều kiện dành nhiều thời gian hơn cho con. Trường hợp đã rời khỏi nhà nhưng vẫn thường xuyên chăm sóc, thăm nom và hỗ trợ con cũng cho thấy người đó vẫn thực hiện trách nhiệm của cha hoặc mẹ.

– Điều kiện tinh thần và môi trường sống cũng rất quan trọng khi xem xét quyền nuôi con. Tòa án có thể đánh giá nơi ở, môi trường học tập, sự gắn bó của con với cha hoặc mẹ và khả năng chăm sóc, giáo dục con để lựa chọn người phù hợp nhất.

Vì vậy, trong tranh chấp quyền nuôi con khi ly hôn, người cha hoặc người mẹ nên tập trung chứng minh khả năng mang lại môi trường sống tốt và ổn định cho con thay vì chỉ tập trung chỉ ra lỗi của người còn lại.

3.2. Việc bỏ nhà đi trong thời gian dài có thể trở thành bất lợi trong trường hợp nào?

Mặc dù hành vi tự ý bỏ nhà đi không khiến một người đương nhiên mất quyền nuôi con, nhưng hành vi này có thể trở thành bất lợi nếu nó đi kèm với việc bỏ mặc hoặc không thực hiện trách nhiệm đối với con.

Ví dụ, một người rời khỏi nhà trong thời gian dài, không biết con đang sống ở đâu, không liên lạc, không hỗ trợ tài chính và cũng không tham gia vào quá trình chăm sóc, giáo dục con. Trong trường hợp đó, người còn lại có thể sử dụng những tình tiết này để chứng minh rằng mình mới là người trực tiếp chăm sóc và bảo đảm cuộc sống cho con trong thời gian trước đó.

Ngược lại, nếu người rời khỏi nhà có lý do chính đáng nhưng vẫn duy trì trách nhiệm với con, thường xuyên quan tâm, thăm nom và hỗ trợ nuôi dưỡng thì việc rời khỏi nơi ở chung chưa chắc đã gây bất lợi nghiêm trọng.

Do đó, vấn đề quan trọng không nằm ở việc “bỏ nhà đi” không sống chung với con mà nằm ở việc sau khi rời đi, người đó đã thực hiện trách nhiệm của mình với con như thế nào.

3.3. Người tự ý bỏ nhà đi nên làm gì để bảo vệ quyền lợi liên quan đến con?

Trong trường hợp vợ hoặc chồng không thể tiếp tục sống chung và quyết định rời khỏi nhà, việc bảo vệ quyền lợi của bản thân cần được thực hiện một cách bình tĩnh và có trách nhiệm.

• Trước hết, không nên vì mâu thuẫn với vợ hoặc chồng mà cắt đứt sự quan tâm đối với con. Cha hoặc mẹ vẫn nên duy trì việc chăm sóc, thăm nom, hỗ trợ chi phí và tham gia vào những vấn đề quan trọng trong cuộc sống của con.
• Thứ hai, nếu có điều kiện, nên lưu giữ những tài liệu có thể chứng minh quá trình thực hiện trách nhiệm với con như thông tin về việc chu cấp chi phí, chăm sóc y tế, học phí, việc đưa đón hoặc các hoạt động khác thể hiện sự quan tâm đối với con.
• Thứ ba, cần chuẩn bị các thông tin chứng minh điều kiện thực tế của bản thân như công việc, thu nhập, nơi ở và kế hoạch chăm sóc con nếu được giao trực tiếp nuôi dưỡng.

Đây là những yếu tố có thể hỗ trợ trong quá trình giải quyết tranh chấp quyền nuôi con khi ly hôn, bởi Tòa án cần có căn cứ thực tế để đánh giá khả năng chăm sóc và bảo đảm lợi ích cho người con.

3.4. Người đang trực tiếp chăm sóc con có thể làm gì?

Đối với người đang trực tiếp sống và chăm sóc con sau khi vợ hoặc chồng bỏ nhà đi, điều quan trọng là duy trì sự ổn định trong cuộc sống của con. Tiếp theo, người trực tiếp chăm sóc cho con có thể chuẩn bị các tài liệu chứng minh quá trình nuôi dưỡng như chi phí sinh hoạt, học tập, chăm sóc sức khỏe, nơi ở và thời gian trực tiếp chăm sóc con.

Tuy nhiên, việc chứng minh điều kiện nuôi con không nên biến thành hành động ngăn cản con gặp cha hoặc mẹ. Sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền và nghĩa vụ thăm nom con, đồng thời có nghĩa vụ cấp dưỡng. Người trực tiếp nuôi con và các thành viên gia đình không được cản trở việc thăm nom hợp pháp của người không trực tiếp nuôi con.

Điều 82. Nghĩa vụ, quyền của cha, mẹ không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn

1. Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi.

2. Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con.

3. Sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở.

Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con thì người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom con của người đó.

Điều 83. Nghĩa vụ, quyền của cha, mẹ trực tiếp nuôi con đối với người không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn

1. Cha, mẹ trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu người không trực tiếp nuôi con thực hiện các nghĩa vụ theo quy định tại Điều 82 của Luật này; yêu cầu người không trực tiếp nuôi con cùng các thành viên gia đình tôn trọng quyền được nuôi con của mình.

2. Cha, mẹ trực tiếp nuôi con cùng các thành viên gia đình không được cản trở người không trực tiếp nuôi con trong việc thăm nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.

Trong mọi trường hợp, việc giải quyết mâu thuẫn giữa cha và mẹ không nên khiến con trở thành công cụ để gây áp lực hoặc trả đũa lẫn nhau.

Khi hôn nhân xảy ra mâu thuẫn, nhiều người thường chỉ tập trung vào việc chứng minh ai đúng và ai sai. Tuy nhiên, khi đã có con chung, vấn đề quan trọng hơn là tìm ra phương án giúp con ít bị ảnh hưởng nhất bởi những xung đột của cha mẹ.

Việc một người tự ý bỏ nhà đi có thể khiến quan hệ vợ chồng trở nên căng thẳng hơn, nhưng không nên vội vàng kết luận rằng người đó chắc chắn không còn khả năng trực tiếp nuôi con. Mỗi trường hợp đều có những nguyên nhân và hoàn cảnh riêng cần được xem xét một cách khách quan.

Khi tranh chấp quyền nuôi con khi ly hôn, người cha hoặc người mẹ cần hiểu rằng mục tiêu quan trọng không phải là “giành phần thắng” trước người còn lại. Về bản chất, việc xác định người trực tiếp nuôi con hướng đến việc bảo đảm quyền lợi về mọi mặt và tạo điều kiện phát triển tốt nhất cho người con.

Trong những vụ việc có nhiều tình tiết phức tạp, việc tìm hiểu kỹ quy định pháp luật và chuẩn bị đầy đủ tài liệu chứng minh điều kiện nuôi dưỡng có ý nghĩa quan trọng, giúp các bên có hướng giải quyết phù hợp và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của mình cũng như của con.