Quyền quyết định của cha mẹ đối với con trong cuộc sống đến bao nhiêu tuổi?

Trong quá trình nuôi dạy con, cha mẹ thường quyết định nhiều vấn đề liên quan đến học tập, sức khỏe, nơi ở và định hướng tương lai. Tuy nhiên, khi con lớn hơn, nhu cầu được tự quyết định và bày tỏ ý kiến cũng tăng lên. Pháp luật không quy định cha mẹ được toàn quyền quyết định mọi vấn đề của con đến một độ tuổi cố định. Quyền quyết định của cha mẹ đối với con phụ thuộc vào độ tuổi, khả năng nhận thức và phải bảo đảm lợi ích tốt nhất cho con.

1. Cha mẹ có quyền quyết định mọi vấn đề của con không?

Theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 sửa đổi, bổ sung 2025 (Luật HNGĐ) và Luật Dân sự 2015, cha mẹ có quyền và nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con; đồng thời đại diện cho con trong những trường hợp pháp luật quy định.

Tuy nhiên, quyền của cha mẹ không đồng nghĩa với việc có thể tự ý quyết định mọi vấn đề liên quan đến con mà không quan tâm đến ý kiến hoặc quyền lợi của con.

Trong quá trình nuôi dưỡng, cha mẹ có trách nhiệm tôn trọng ý kiến của con và tạo điều kiện để con phát triển về thể chất, trí tuệ, đạo đức. Đặc biệt khi con đã lớn và có khả năng nhận thức, việc lắng nghe ý kiến của con càng trở nên cần thiết.

Vì vậy, quyền quyết định của cha mẹ đối với con cần được hiểu là quyền và trách nhiệm của cha mẹ trong việc chăm sóc, bảo vệ và định hướng cho con, chứ không phải quyền kiểm soát tuyệt đối mọi lựa chọn của con.

1.1. Quyền quyết định của cha mẹ đối với con đến bao nhiêu tuổi?

Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, người chưa thành niên là người chưa đủ 18 tuổi. Trong giai đoạn này, cha mẹ có trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của con.

Tuy nhiên, không phải tất cả trẻ em dưới 18 tuổi đều có mức độ tự quyết giống nhau. Pháp luật cũng có những quy định khác nhau dựa trên độ tuổi và khả năng nhận thức của trẻ.

• Đối với người dưới 6 tuổi, khả năng tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự rất hạn chế và thông thường cần có người đại diện thực hiện hoặc xác lập giao dịch theo quy định pháp luật.
• Đối với người từ đủ 6 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi, trẻ có thể tự mình thực hiện một số giao dịch dân sự phù hợp với nhu cầu sinh hoạt hằng ngày theo quy định, còn nhiều giao dịch khác cần có sự đồng ý hoặc đại diện của người có thẩm quyền.
• Đối với người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi, phạm vi tự mình xác lập và thực hiện giao dịch dân sự rộng hơn. Điều này cho thấy pháp luật từng bước mở rộng khả năng tự quyết của con khi con phát triển về độ tuổi và nhận thức.

Như vậy, không thể hiểu đơn giản rằng cha mẹ có toàn quyền quyết định mọi vấn đề của con cho đến khi con đủ 18 tuổi. Trên thực tế, quyền tự quyết của con được pháp luật ghi nhận và tăng dần theo độ tuổi, khả năng nhận thức.

1.2. Khi con dưới 18 tuổi, cha mẹ có những quyền và nghĩa vụ gì?

Theo Điều 69 Luật HNGĐ có quy định về nghĩa vụ và quyền của cha mẹ đối với con như sau:

1. Thương yêu con, tôn trọng ý kiến của con; chăm lo việc học tập, giáo dục để con phát triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ, đạo đức, trở thành người con hiếu thảo của gia đình, công dân có ích cho xã hội.

2. Trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.

3. Giám hộ hoặc đại diện theo quy định của Bộ luật Dân sự cho con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự.

4. Không được phân biệt đối xử với con trên cơ sở giới hoặc theo tình trạng hôn nhân của cha mẹ; không được lạm dụng sức lao động của con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động; không được xúi giục, ép buộc con làm việc trái pháp luật, trái đạo đức xã hội.

Như vậy, trong thời gian con chưa thành niên, cha mẹ vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc đưa ra các quyết định liên quan đến cuộc sống của con. Chẳng hạn như chọn lựa trường học cho con; giáo dục con, hướng dẫn con cách ứng xử và lựa chọn những điều phù hợp với lứa tuổi. Tuy nhiên, việc giáo dục phải được thực hiện phù hợp với quy định pháp luật và không được xâm phạm danh dự, nhân phẩm, thân thể của con. Đối với những vấn đề quan trọng, cha mẹ nên giải thích, trao đổi và lắng nghe ý kiến của con thay vì chỉ đưa ra mệnh lệnh.

1.3. Cha mẹ có được kiểm soát tài sản của con chưa thành niên không?

Theo khoản 1  Điều 75 Luật HNGĐ quy định, con có quyền có tài sản riêng. Tài sản riêng của con bao gồm tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng, thu nhập do lao động của con, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng của con và thu nhập hợp pháp khác. Tài sản được hình thành từ tài sản riêng của con cũng là tài sản riêng của con.

Tại Điều 76 Luật HNGĐ quy định rõ về việc quản lý tài sản riêng của con như sau:

1. Con từ đủ 15 tuổi trở lên có thể tự mình quản lý tài sản riêng hoặc nhờ cha mẹ quản lý.

2. Tài sản riêng của con dưới 15 tuổi, con mất năng lực hành vi dân sự do cha mẹ quản lý. Cha mẹ có thể ủy quyền cho người khác quản lý tài sản riêng của con. Tài sản riêng của con do cha mẹ hoặc người khác quản lý được giao lại cho con khi con từ đủ 15 tuổi trở lên hoặc khi con khôi phục năng lực hành vi dân sự đầy đủ, trừ trường hợp cha mẹ và con có thỏa thuận khác.

3. Cha mẹ không quản lý tài sản riêng của con trong trường hợp con đang được người khác giám hộ theo quy định của Bộ luật Dân sự; người tặng cho tài sản hoặc để lại tài sản thừa kế theo di chúc cho người con đã chỉ định người khác quản lý tài sản đó hoặc trường hợp khác theo quy định của pháp luật.

4. Trong trường hợp cha mẹ đang quản lý tài sản riêng của con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự mà con được giao cho người khác giám hộ thì tài sản riêng của con được giao lại cho người giám hộ quản lý theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Đồng thời ở Điều 77 Luật HNGĐ cũng quy định cụ thể về quyền định đoạt tài sản riêng của con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự như sau:

1. Trường hợp cha mẹ hoặc người giám hộ quản lý tài sản riêng của con dưới 15 tuổi thì có quyền định đoạt tài sản đó vì lợi ích của con, nếu con từ đủ 09 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con.

2. Con từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có quyền định đoạt tài sản riêng, trừ trường hợp tài sản là bất động sản, động sản có đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng hoặc dùng tài sản để kinh doanh thì phải có sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ hoặc người giám hộ.

3. Trong trường hợp con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự thì việc định đoạt tài sản riêng của con do người giám hộ thực hiện.

Như vậy, khi con dưới 15 tuổi cha mẹ hoặc người giám hộ quản lý tài sản riêng của con ó quyền định đoạt tài sản đó vì lợi ích của con, nhưng nếu con từ đủ 09 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con.

Khi con đã thành niên và có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, về nguyên tắc con có quyền tự mình xác lập, thực hiện các giao dịch và quản lý tài sản thuộc sở hữu của mình theo quy định pháp luật. Cha mẹ không đương nhiên có quyền sử dụng hoặc định đoạt tài sản riêng của con chỉ vì có quan hệ cha mẹ – con.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, chẳng hạn người thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc thuộc trường hợp cần người đại diện theo quy định pháp luật, vấn đề đại diện và quản lý tài sản có thể được thực hiện theo cơ chế pháp lý tương ứng.

Do đó, cần phân biệt rõ tài sản của cha mẹ với tài sản riêng của con để tránh những tranh chấp không đáng có trong gia đình.