Việc đổi họ cho con có thực hiện được không?

Việc thay đổi họ tên cho một cá nhân, đặc biệt là trẻ em, là việc tác động trực tiếp đến quyền nhân thân, một trong những quyền cơ bản nhất của con người được Hiến pháp và pháp luật bảo vệ. Nếu trong trường hợp ly hôn mà muốn đổi họ cho con thì có thực hiện được không? Nếu được thì thủ tục thực hiện như thế nào?

1. Đổi họ cho con có thực hiện được không?

Căn cứ theo Điều 27 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về quyền thay đổi họ, cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi họ trong một số trường hợp cụ thể. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, pháp luật không cho phép thay đổi họ một cách tùy tiện theo sở thích cá nhân. Việc đổi họ chỉ được chấp nhận nếu rơi vào các trường hợp sau:

1. Cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi họ trong trường hợp sau đây:

a) Thay đổi họ cho con đẻ từ họ của cha đẻ sang họ của mẹ đẻ hoặc ngược lại;

b) Thay đổi họ cho con nuôi từ họ của cha đẻ hoặc mẹ đẻ sang họ của cha nuôi hoặc họ của mẹ nuôi theo yêu cầu của cha nuôi, mẹ nuôi;

c) Khi người con nuôi thôi làm con nuôi và người này hoặc cha đẻ, mẹ đẻ yêu cầu lấy lại họ cho người đó theo họ của cha đẻ hoặc mẹ đẻ;

d) Thay đổi họ cho con theo yêu cầu của cha đẻ, mẹ đẻ hoặc của con khi xác định cha, mẹ cho con;

đ) Thay đổi họ của người bị lưu lạc đã tìm ra nguồn gốc huyết thống của mình;

e) Thay đổi họ theo họ của vợ, họ của chồng trong quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài để phù hợp với pháp luật của nước mà vợ, chồng người nước ngoài là công dân hoặc lấy lại họ trước khi thay đổi;

g) Thay đổi họ của con khi cha, mẹ thay đổi họ;

h) Trường hợp khác do pháp luật về hộ tịch quy định.

2. Việc thay đổi họ cho người từ đủ chín tuổi trở lên phải có sự đồng ý của người đó.

3. Việc thay đổi họ của cá nhân không làm thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự được xác lập theo họ cũ.

Đồng thời tại Khoản 1 Điều 26 của Luật Hộ tịch 2014 có quy định về việc: “Thay đổi họ, chữ đệm và tên của cá nhân trong nội dung khai sinh đã đăng ký khi có căn cứ theo quy định của pháp luật dân sự.”.

Như vậy, việc đầu tiên khi muốn đổi họ cho con, cần phải xác định là trường hợp của con bạn có nằm trong danh mục “lý do chính đáng” mà pháp luật cho phép hay không? Ở đây, nếu do ly hôn nên muốn đổi họ cho con thì chỉ cần người cha đồng ý thì bạn có thể làm thủ tục đổi, được quy định tại Khoản 1 Điều 7 Nghị định 123/2015/NĐ-CP, việc thay đổi họ, chữ đệm, tên cho người dưới 18 tuổi phải có sự đồng ý của cha và mẹ và được thể hiện rõ trong tờ khai.

1. Việc thay đổi họ, chữ đệm, tên cho người dưới 18 tuổi theo quy định tại Khoản 1 Điều 26 của Luật Hộ tịch phải có sự đồng ý của cha, mẹ người đó và được thể hiện rõ trong Tờ khai; đối với người từ đủ 9 tuổi trở lên thi còn phải có sự đồng ý của người đó.

Nhiều người sau khi ly hôn và muốn đổi họ cho con sang họ mẹ vì cha không cấp dưỡng hoặc không quan tâm. Tuy nhiên, về mặt pháp lý, ly hôn không làm chấm dứt quyền và nghĩa vụ của cha đối với con. Do đó, dù bạn có quyền nuôi con, bạn vẫn phải có sự đồng ý bằng văn bản của người cha để thực hiện thủ tục đổi họ.

Tuy nhiên nếu con bạn đủ 9 tuổi trở lên cần phải hỏi ý kiến của con nếu con đồng ý mới được đổi họ cho con. Bởi đây là độ tuổi mà pháp luật xác định trẻ đã có nhận thức nhất định về cái tên, về sự gắn kết bạn bè, trường lớp và bản sắc cá nhân. Việc đổi họ lúc này không chỉ là ý muốn của người lớn mà còn phải tôn trọng nguyện vọng của trẻ. Nếu đứa trẻ không đồng ý, dù cha mẹ có thuận tình, cơ quan Hộ tịch cũng sẽ từ chối giải quyết.

Trong trường hợp, nếu một bên không đồng ý, bên còn lại có thể khởi kiện tại Tòa án để yêu cầu thay đổi họ cho con nếu có căn cứ chứng minh việc giữ họ cũ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý hoặc quyền lợi hợp pháp của trẻ. Tuy nhiên, tỷ lệ thắng kiện trong những trường hợp này thường không cao nếu không có những tình tiết đặc biệt (như bạo hành, phạm tội nghiêm trọng…).

2. Hồ sơ và quy trình thực hiện việc đổi họ cho con

Với sự hỗ trợ của công nghệ số, quy trình đăng ký đổi họ cho con hiện nay đã được đơn giản hóa tại bộ phận một cửa của UBND cấp xã/phường (nơi đăng ký hộ tịch trước đây hoặc nơi cư trú hiện tại của con).

2.1. Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ

• Tờ khai đăng ký thay đổi, cải chính, bổ sung thông tin hộ tịch, xác định lại dân tộc theo mẫu ban hành kèm Thông tư số 04/2020/TT-BTP.
• Bản chính Giấy khai sinh của con.
• Văn bản thỏa thuận của cha và mẹ (có công chứng/chứng thực) về việc đổi họ cho con.
• Ý kiến bằng văn bản của con (nếu con từ đủ 9 tuổi).
• Căn cước công dân của người đi làm thủ tục (đã tích hợp trên VNeID).

2.2. Bước 2: Nộp và thẩm định

Công chức tư pháp – hộ tịch sẽ kiểm tra hồ sơ. Nếu thấy việc thay đổi họ là có cơ sở và phù hợp với quy định, trong vòng 03 ngày làm việc, Chủ tịch UBND sẽ ký quyết định cho phép thay đổi. Thông tin thay đổi sẽ được ghi chú vào mặt sau của bản chính Giấy khai sinh hoặc cấp trích lục thay đổi hộ tịch.Lưu ý: Sau khi thay đổi họ cho con bạn cần phải thực hiện cập nhật lại thông tin định danh cho con để khớp với Giấy khai sinh mới; thông tin trên thẻ BHYT cũng cần được điều chỉnh để đảm bảo quyền lợi khi khám chữa bệnh và bạn cũng phải liên hệ với nhà trường để chỉnh sửa học bạ, bằng khen, thẻ học sinh để khớp với thông tin của con.